„Gullfoss. Mødet mellem dansk og islandsk kultur i 1900-tallet." Ritfregn. Saga ; 2016; 54 (1): bls. 188-191

Titill: „Gullfoss. Mødet mellem dansk og islandsk kultur i 1900-tallet." Ritfregn. Saga ; 2016; 54 (1): bls. 188-191
Tegund: Ritdómur
Útgefandi: Sögufélag, Reykjavík, 2016
Efnisorð: Dönsk-íslensk menning, söguspeki, innflytjendur
Lýsing: Ritdómur um bókina: Gullfoss. Mødet mellem dansk og islandsk kultur i 1900-tallet. Gefið út af Forlagat Vandkunsten árið 2015. Ritdómurinn birtist í Sögu, Tímariti Sögufélags árið 2016. Í umróti Panamaskjala, misvísandi pólitískra yfirlýsinga og hrókeringa á stjórnmálasviðinu í apríl 2016 heyrðist því stundum fleygt hvort Íslendingar réðu yfirhöfuð við að stjórna sér sjálfir og hvort við værum ef til vill betur sett í dag værum við enn hluti af danska ríkinu. Kannski voru þessi ummæli sett fram í hálfkæringi, kannski ekki. Þau endurspegla engu að síður það flókna samband sem Ísland hefur lengi átt í við Danmörku og allt það sem danskt er. Þegar við berum okkur saman við önnur ríki eru oft litið til Danmerkur, hvort sem um er að ræða samanburð á heilbrigðiskerfinu, viðskiptaumhverfi eða öðru. Þangað sækja þúsundir Íslendinga framhaldsmenntun og atvinnu. Í janúar árið 2016 bjuggu tæplega 9000 Íslendingar í Danmörku. Margir þeirra flytja aftur til Íslands og hafa ýmsa danska siði, og jafnvel brot úr danskri menningu, með sér í farangrinum. Fjöldi íslenskra barna hefur fæðst í Danmörku og mörg alast þar upp. Sum þeirra eiga erfitt með að skilgreina eigin sjálfsmynd út frá þjóðerni eins og listamaðurinn Ólafur Elíasson er gott dæmi um enda sjaldan nefndur annað en „den dansk-islandske kunster“ í dönskum fjölmiðlum. Svo eru það Danirnir sem annað hvort fæðast hér á Íslandi eða flytjast hingað til lands í leit að atvinnutækifærum, ást eða annars konar lífi. Um þá er ekki eins oft talað. Engu að síður hafa þeir haft gífurleg áhrif á íslenskt samfélag og menningu eins og nú hefur verið gerð ítarleg grein fyrir í greinasafninu Gullfoss. Mødet mellem dansk og islandsk kultur i 1900-tallet sem kom út hjá Forlaget Vandkunsten í Kaupmannahöfn 2015 í ritstjórn Auðar Hauksdóttur, Guðmundar Jónssonar og Eriks Skyum-Nielsens. Í greinasafninu er fjallað á markvissan hátt um áhrif danskra innflytjenda á Íslandi á íslenska menningu og samfélag, sjálfsmynd þeirra og stöðu sem innflytjenda í íslensku samfélagi. Bókin byggir á viðamiklum rannsóknum sjö fræðimanna, Írisar Ellenberger, Guðmundar Jónssonar, Christinu Folke Ax, Auðar Hauksdóttur, Þóru Bjarkar Hjartardóttur, Eriks Skyum-Nielsen og Sigurðar Péturssonar á samskiptum Dana og Íslendinga á 19. öld og þó einkum á áhrifum danskra innflytjenda á íslenska menningu og samfélag á tímabilinu frá aldamótunum 1900 og fram til 1970. Meginþunginn í þeirri rannsóknarvinnu sem liggur að baki bókinni grundvallast á doktorsverkefni Írisar Ellenberger, Danskir innflytjendur á Íslandi 1900-1970. Félagsleg staða, samþætting og þverþjóðleiki og á rannsókn sem Christine Folke Ax vann í rannsóknarstöðu við Þjóðminjasafnið (Nationalmuseet) í Kaupmannahöfn. Bókin skiptist í níu meginkafla en þar fyrir utan skrifar Vigdís Finnbogadóttir fallegan formála þar sem hún fjallar um lúmsk áhrif danskrar menningar á Íslandi og hvernig dönsk alþýðumenning var eins og gluggi íslenskrar alþýðu og bændastéttar út í hinn stóra heim. Þá skrifar Jørn Lund stuttan formála og ritstjórar bókarinnar gera grein fyrir forsendum og markmiði bókarinnar í greinargóðum inngangi. Í ritdóminum er gerð grein fyrir innihaldi bókarinnar, þeirri hugmyndafræði og aðferðafræði sem hún byggir á. Tímaritið Saga er einn helsti og virtasti fræðilegi vettvangur um sagnfræði og söguspeki á Íslandi. Í